Boekenstapel: Tweede Wereldoorlog

Boekenstapel van juf Inge en juf Hélène
Elk jaar staan we op 4 mei stil bij de slachtoffers van de oorlog, om een dag later onze vrijheid te vieren. Juist in een tijd waarin de Tweede Wereldoorlog steeds verder achter ons ligt, maar de kwetsbaarheid van vrede opnieuw voelbaar is, blijft dat van grote betekenis. Nu het aantal mensen dat de oorlog zelf heeft meegemaakt en daarover kan vertellen afneemt, groeit de verantwoordelijkheid om hun verhalen levend te houden.

Boeken spelen daarin een onmisbare rol. Ze bewaren herinneringen, geven nieuwe perspectieven en maken het verleden toegankelijk voor volgende generaties. Of het nu gaat om fictie, non-fictie of poëzie: samen vormen ze een rijke en waardevolle verzameling. In deze bespreking vind je een selectie uit die verhalen. Een uitnodiging om te blijven lezen, herdenken en doorvertellen.

Anne Frank

Wanneer je in de klas wilt vertellen over Anne Frank of over wat haar familie tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt, zijn de volgende boeken zeer geschikt om te gebruiken.

Toen we wegvlogen

Toen we wegvlogen van Alice Hoffman vertelt een fictief verhaal over het leven van Anne Frank en haar familie, in de periode vóórdat Anne haar dagboek schreef. In dit meeslepende verhaal volg je het gezin tot het moment waarop ze moeten onderduiken. Het boek is gebaseerd op uitgebreid onderzoek en kwam tot stand in samenwerking met de Anne Frank Stichting. Een ontroerend en invoelbaar verhaal. Hier lees je een uitgebreide bespreking van het boek.

Het huis aan de Prinsengracht

Het huis aan de Prinsengracht van Thomas Harding, met illustraties van Britta Teckentrup, belicht de indrukwekkende geschiedenis van het Achterhuis. Een waardevol prentenboek dat zich goed leent voor gebruik in de bovenbouw. De recensie van dit boek is vanaf 26 april 2026 hier te lezen.

Margot Frank – Uit de schaduw van Anne

Nog niet zo lang geleden verscheen Margot Frank – Uit de schaduw van Anne (hier lees je de bespreking), waarin Janny van der Molen het leven van Anne’s zus op krachtige en uitgebreide wijze beschrijft. Een mooie aanrader om deze periode eens vanuit een ander perspectief te bekijken.

Boeken voor jongere lezers

1300 bommen in 13 minuten

1300 bommen in 13 minuten van Marte Jongbloed vertelt het verhaal van Joop, die in Rotterdam woont en het bombardement meemaakt. In deze korte, historische jeugdroman weet de auteur de geschiedenis op indringende wijze tot leven te brengen. Lees hier meer over deze indrukwekkende jeugdroman.

Mijn naam is Anne

Mijn naam is Anne is het dagboek van Anne Frank, speciaal hertaald voor kinderen vanaf ongeveer 8 jaar, waardoor haar verhaal ook voor jongere lezers toegankelijk wordt.

Wij woonden hier en Kinderen met een ster

Martine Letterie schreef, naast vele andere jeugdboeken over de Tweede Wereldoorlog, ook Wij woonden hier. In dit indringende boek (hier lees je er meer over dit bijzondere boek) verbindt ze heden en verleden en vertelt ze de waargebeurde verhalen van drie Joodse kinderen.

Eerder maakte ze al indruk met Kinderen met een ster, een bundel voorleesverhalen over Joodse kinderen in de Tweede Wereldoorlog. Beide boeken zijn indrukwekkend en heel geschikt om voor te lezen aan jongere lezers en samen in gesprek te gaan.

Informatieve boeken

Een aap op de wc

In Een aap op de wc lees je het waargebeurde verhaal over wat er gebeurde met de dieren uit de Diergaarde tijdens het bombardement op Rotterdam. Sommige dieren kwamen om of moesten worden afgeschoten vanwege ontsnappingsgevaar, terwijl andere vrij door de stad zwierven. Een bijzonder en aangrijpend perspectief. Joukje Akveld brengt de oorlog in dit boek op een verrassende manier dichterbij.

In oorlog: de geschiedenis van het oorlog voeren

In oorlog: de geschiedenis van het oorlog voeren door Arend van Dam en geïllustreerd door Roland Sillem. Een fijn informatief boek over verschillende oorlogen die door de eeuwen heen hebben gespeeld in de wereld: Elk bericht over een nieuwe oorlog brengt een schok teweeg. Niet alleen bij volwassenen, maar ook bij kinderen. Wat is er aan de hand? Had deze oorlog niet voorkomen kunnen worden? Arend van Dam vroeg zich af of kennis over oorlogen uit de geschiedenis kinderen kan helpen om te begrijpen wat er om hen heen gebeurt.

In 33 verhalen vertelt hij over Thoetmosis in Egypte, keizer Qin in China en Hannibal die over de Alpen trok met een leger olifanten. Over beroemde dictators, guerrillastrijders en betrokkenen bij vredesmissies. In oorlog legt kinderen uit hoe tactiek en strategie een oorlog bepalen. Hoe uitvindingen als de stijgbeugel, het buskruit, de tank, het vliegtuig en kernenergie de manier van oorlog voeren beïnvloedden.

Het begon met peper

Dat de Tweede Wereldoorlog zich niet alleen in Nederland afspeelde, maar ook in het toenmalige Nederlands-Indië, komt in lang niet alle boeken voldoende naar voren. Vaak ligt de nadruk op de ervaringen hier, terwijl dit deel van de geschiedenis onderbelicht blijft. Het begon met peper brengt daar verandering in: een omvangrijk en waardevol informatief boek dat een completer beeld schetst van wat zich afspeelde in het voormalige Nederlands-Indië. Een aanrader voor wie dit belangrijke stuk geschiedenis beter wil begrijpen.

Stel dat het morgen vrede wordt

Wanneer het lastig is om woorden te geven aan gevoelens, kan een gedicht uitkomst bieden. In de bundel Stel dat het morgen vrede wordt van Ron en Jette Schröder vind je rijmende gedichten die terugblikken op de tijd waarin de oorlog voor het laatst zo dichtbij kwam.

Ook De Dichter, het poëzietijdschrift van Plint, is een mooie aanvulling. In elk nummer staat een ander thema centraal en komen gedichten van uiteenlopende schrijvers samen. Het themanummer Dodenherdenking biedt een verzameling passende gedichten rond herdenken en vieren.

Andere oorlogen

Helaas hebben we ook vandaag de dag nog steeds met oorlog te maken. Misschien niet altijd zo dichtbij als toen, maar het kan wel zo voelen. In de klas kan het onderwerp ineens heel nabij komen, bijvoorbeeld wanneer een leerling gevlucht is voor oorlog of wanneer familie van een leerling in een oorlogsgebied woont. Juist dan is het waardevol om boeken in te zetten: om verhalen te lezen en te beleven, en er samen over in gesprek te gaan. Als ingang voor een gesprek, en als spiegel of venster voor de leerlingen in je klas. Deze boeken lenen zich daar bijzonder goed voor.

Het meisje voor in de klas

Het meisje voor in de klas door Onjali Q. Rauf en Pippa Curnick (ill.) Dit mooie prentenboek is fijn om in te zetten in de onderbouw als er een kind in de klas komt diet uit een oorlogsgebied komt: Adam heeft een nieuw meisje in de klas. Hij wil graag haar vriend zijn, maar ze wil niet met hem spelen. Papa en oma zeggen dat het nieuwe meisje verdrietig is omdat ze haar eigen huis, haar familie en haar speelgoed mist. Maar Adam heeft een plan om haar weer te laten glimlachen…

Volg de vlinder

Volg de vlinder (prentenboek) door Helen Cooper en Gill Smith. Over hoe kinderen (en volwassenen) zich allemaal anders kunnen uiten na een ingrijpende gebeurtenis, in dit geval vluchten voor een oorlog, kun je lezen in dit prentenboek. Let wel op, het is niet geschikt voor kleuters! In dit inspirerende, hoopvolle verhaal komen een broertje en zijn oudere zus in een nieuw land, nadat ze gered zijn van een wrak bootje op een duistere zee. Het jongetje begint al snel weer te spelen en te lachen, maar zijn zus houdt zich schuil. Op een dag brengt haar broer haar een vlinder. Misschien is er toch iets wat haar over kan halen om weer de wereld in te gaan? Een ontroerend verhaal, waar nog lang nadat het uit is aan teruggedacht zal worden.

Vandaag komen we niet meer thuis

Wat heeft een oorlog, ook na jaren “vrede” nog voor impact op het leven van diegenen die er mee te maken hebben gehad, maar ook op hun kinderen? Wanneer de tienjarige Mirza uit school komt, staat zijn vader hem bij het hek op te wachten. Normaal loopt Mirza na school altijd zelf naar huis. Als Mirza hun volgepakte auto ziet, beseft hij dat er meer aan de hand is. Ze rijden urenlang. Waar gaan ze naartoe? En waarom? Mirza verlangt maar naar één ding: hij wil terug naar huis.

Nours geheime bibliotheek

Nours geheime bibliotheek gaat over de jonge Nour en haar neefje Amir die, wanneer de oorlog in Syrië de stad Damascus bereikt, een geheime ondergrondse bibliotheek oprichten met de boeken die ze op straat verzamelen. Nour maakt kennis met de helende kracht van boeken; hoe ze je kunnen meeslepen en helpen. En hoe ze in donkere tijden voor iedereen een toevluchtsoord zijn. Juf Ivette schreef eerder al een mooie recensie over dit boek.

Dit boek is online niet meer verkrijgbaar, maar wellicht nog wel bij de boekhandel.

Afsluiting

Door deze verhalen een plek te geven in de klas, geef je ruimte aan herinnering, gesprek en inleving. En dat is misschien wel het belangrijkste wat we kunnen doorgeven.